پرتو مولانانقدِ حالِ ما

فربُد بهبهانی

از نیک‌بختی خود می‌دانم که در خانواده‌ای به دنیا آمدم که سخت دل در گرو عرفان و ادب ایران داشتند. اولین آموزگارم در راه عرفان و آشنایی با مولانا، مادرم، زنده‌یاد عفت بهبهانی (فانی)، بودند؛ عاشق مولانا و خدمت به مردم.

دورترین خاطره‌ای که از کودکی به یاد دارم، شرکت در جشن نوروزی‌ای است که ایشان با یک گروه خیمه‌شب‌بازی در یکی از پرورشگاه‌های تهران ترتیب داده بودند. انجمن ادبی عرفانی «پرتو مولانا» را بنیان گذاشتند و سال‌ها دبیر آن بودند. به یاد دارم که سال‌ها، بخش بزرگی از سخنان ایشان یا دربارهٔ خدمتگزاری و برنامه‌های نیکوکاری بود، یا دربارهٔ مولانا و انجمن پرتو مولانا.

حرام دارم با مردمان سخن گفتن / و چون حدیث تو آید سخن دراز کنم

و این‌چنین بود که از کودکی آموختم پیام مولانا را نه تنها با عقل و استدلال، بلکه در اصل باید با دل و جان پذیرا باشیم. زمانی که شعر او را می‌خوانیم، پیش از لذت عقلی و بیش از آن، دل باید غرق شادی شود؛ حالی که پس از پررنگ شدن عقل حسابگر، یافتنش دشوارتر می‌شود.

از کودکی با مثنوی آشنا شدم. بزرگان خانواده قصه‌های مثنوی و اسرارالتوحید را مانند قصه‌های شب برایم می‌خواندند و من لذت بسیار می‌بردم. در سنین نوجوانی و جوانی، خود نیز این منابع ارزشمند را می‌خواندم و گاه به حافظه می‌سپردم. از کتاب‌ها و سخنان صاحب‌نظران دیگر هم دربارهٔ مثنوی بهره می‌بردم.

مسیر تحصیلی و حرفه‌ای من در مهندسی برق و الکترونیک بوده و هست، و این مسیر را نیز با جدیت دنبال کرده‌ام؛ در دانشگاه صنعتی شریف شاگرد اول دانشکده شدم و در UCLA نیز به عنوان دانشجوی برگزیدهٔ دانشکدهٔ برق برگزیده و معرفی شدم. کار حرفه‌ای من همچنان در همین حوزه است و بخش بزرگی از زندگی روزانه‌ام، همواره بیش از ساعت‌های معمول کار، به آن اختصاص دارد.

این نکته را از آن رو می‌گویم که برای من، پرداختن به مولانا و رفتن راه دل، در برابر زندگی جدی و خوب دنیایی قرار ندارد. عرفان، اگر درست فهمیده شود، نه گریز از کار و زندگی است و نه قربانی کردن مسئولیت‌های این جهان؛ بلکه می‌تواند در کنار کار جدی، خانواده، مسئولیت، و زندگی روزمره حضور داشته باشد و به همهٔ آن‌ها معنا و جهت عمیق‌تری بدهد. این همان نکته‌ای است که از کلام شیخ ابوسعید ابوالخیر، عارف بزرگ قرن چهارم و پنجم هجری، آموخته‌ام:

مرد آن بود که در میان خلق بنشیند و برخیزد و بخسبد و با خلق ستد و داد کند و با خلق درآمیزد و یک لحظه از خدای غافل نباشد.

در سال ۱۳۷۴ برای ادامهٔ تحصیل و دریافت مدرک دکترای خود در رشتهٔ الکترونیک به دانشگاه کالیفرنیا در لس‌آنجلس، UCLA، رفتم. با دوستان دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، USC، آشنا شدم و در برنامه‌های فرهنگی آن‌ها شرکت می‌کردم. در یکی از این جلسات از دکتر پرویز سحابی دعوت شده بود تا دربارهٔ مولانا و مثنوی سخنرانی کنند. این سخنرانی با استقبال روبه‌رو شد و به دنبال آن کلاس‌های مثنوی او در USC شروع شدند. من هم با اشتیاق، در دههٔ هفتاد شمسی که این کلاس‌های حضوری برقرار بود، تا اواخر دفتر سوم مثنوی در آن‌ها شرکت می‌کردم.

زنده‌یاد دکتر سحابی ماهی یک‌بار از کانادا به لس‌آنجلس می‌آمدند و با روش خاص خود مثنوی را می‌خواندند و تفسیر می‌کردند؛ روشی که از هیچ‌کس دیگر ندیده و نشنیده بودم. این کلاس‌ها تحولی در سطح درک و نگاه من به مثنوی ایجاد کرد. جمع این درک تازه و روش‌شناسی، با حس و حالی که از کودکی دریافت کرده بودم، ارتباط قلبی متفاوتی را برایم به ارمغان آورد.

تابستان ۱۳۹۷ بود که چند تن از دوستان علاقه‌مند، که با سابقه‌ام با مثنوی آشنا بودند، اظهار علاقه کردند که در جلساتی مثنوی را بخوانم و معنا کنم؛ من هم با شجاعتی عجیب پذیرفتم. یکی از دلیل‌هایم این بود که بنا به آموزه‌های عرفانی، اگر بر اثر لطفی اندکی از حقیقت عالم به ما برسد، بر ماست که اگر کسی طالب آن باشد، در انتقال آن بکوشیم.

دلیل دیگر این بود که سال‌ها می‌خواستم خود مثنوی را بیت‌به‌بیت، قصه‌به‌قصه و دفتر‌به‌دفتر بخوانم تا ارتباط قلبی‌ام با آن بیشتر شود و در ظرایف آموزه‌هایش بیشتر غوطه بخورم؛ شاید که توفیق پیشرفتی در راه کمال را به هدیه دریافت کنم. باری، این آغازی و انگیزه‌ای شد برای ساعت‌های بسیار خوشی که هر روزه با مولانا دارم.

سپاس بیکران بر همهٔ آنان که تخم عشق و عرفان را در دلم کاشتند، به من آموختند، و بانی و راهبرم در این راه کمال شدند.

اگرچه هر هزینه‌ای که برای پیشرفت در راه کمال بدهیم، در برابر ارزش دریافتی ما رنگ می‌بازد، این پیشرفت را حقیقتاً از روی لطف و به رایگان به ما می‌دهند. با این همه، باید تلاش خود را بکنیم و درِ معشوق را بزنیم؛ باشد که دری بگشایند و این برترین هدیه را از سر لطف به ما بدهند.

گرچه وصالش نه به کوشش دهند / هر قدر ای دل که توانی بکوش